اهمیت این جزیره به دلیل تاسیسات نفتی است كه در آن نصب شده است. جای جای این جزیره كه به گفته مرحوم جلال آل احمد <در یتیم > خلیج فارس است، به بخشی از كارهای نفتی اختصاص یافته است.

 فعالیت های پتروشیمی، تاسیسات مربوط به توسعه یا اداره میدان های نفتی دریایی و صادرات نفت هر كدام بخش هایی هستند كه در این جزیره كوچك دورافتاده، توجه هر بیننده ای را به خود جلب می كند. جزیره خارگ دارای سه میدان نفتی به نام های فروزان، ابوذر و درود است . این میدان ها اكنون در حال تولید نفت هستند. در نزدیكی میدان نفتی فروزان، میدان نفتی اسفندیار قرار دارد كه تاكنون مورد بهره برداری قرار نگرفته است. ما معروفیت جزیره خارگ تنها به دلیل وجود این میدان ها نیست. بلكه وجود دو اسكله بسیار بزرگ كه امكان بارگیری و صدور نفت خام را به وسیله كشتی های غول پیكر در خاك ایران فراهم كرده است، اهمیت بیشتری به این جزیره می دهد. جزیره خارگ كه بیش از 95 درصد از صادرات نفت ایران از پایانه های آن انجام می گیرد، دارای دو اسكله معروف به نام های >T< و <آذرپاد> است. كه اولی در شرق و دیگری در غرب جزیره واقع شده اند. هنگامی كه روی هر كدام از این اسكله ها راه می روی و كشتی های عظیم الجثه ای را كه برای بارگیری به این جا مراجعه كرده اند، می بینی تازه متوجه بزرگ بودن "نفتكش ها"این ساخته دست بشر می شوی .

مخازن ذخیره‌سازی نفت

به منظور ایجاد امكان مانورهای عملیاتی، همچنین بازیافت انرژی جنبشی سیال و تبدیل آن به انرژی پتانسیل در مرتفع‌ترین نقطه جزیره خارگ كه لایه‌های مرجانی محكمی داشته و مقاومت بالایی دارد مخازن عظیمی با ظرفیت‌های متفاوت در طی چند پروژه احداث شده است. همچنین از این مخازن در مواقع بحرانی كه شرایط جوی برای پهلوگیری نفتكش ها مساعد و یا نفتكش برای بارگیری در لنگرگاه حاضر نیست، جهت ذخیره‌سازی نفت استفاده می‌شود. این مخازن كه در ارتفاع 200 فوتی از سطح دریا بنا شده‌اند این امكان را به نفت خام می‌دهد تا با نیروی جاذبه به سمت اسكله‌ها هدایت شوند. مخازن ذخیره‌سازی نفت به صورت استوانه‌های قطور و مرتفع عمودی بنا شده‌اند و ظرفیت آنها از یكصد و چهل هزار تا یك میلیون بشكه متفاوت است. سقف این مخازن از نوع شناور بوده و با بالا و پائین رفتن سطح نفت در داخل مخزن حركت می‌نماید. شناور بوردن سقف به میزان قابل توجهی از خروج گازهای سبك همراه نفت جلوگیری می‌كند و از كاهش مرغوبیت نفت نیز می‌كاهد. همچنین وجود سقف شناور ایمنی مخزن را بیشتر و باعث جلوگیری از مخلوط شدن هوا با هیدروكربن داخل مخزن می‌گردد. در حال حاضر تعداد مخازن موجود 22 مخزن، با ظرفیتهای مختلف از 140 هزار بشكه تا یك میلیون بشكه است كه تعدادی از این مخازن در دست تعمیر و بازسازی هستند. میزان ذخیره‌سازی نفت خام متناسب با تعداد مخازن موجود در سرویس در هر مقطع زمانی متغیر است.

اسكله شرقی

 اسكله T در سال 1960 تكمیل شد و نخستین محموله نفت صادراتی ایران به میزان 125 هزار و 610 تن با استفاده از امكانات این پایانه صادر شد. این اسكله در فاصله 1100 متری جزیره خارگ در جایی كه عمق آب در آن گاه تا 22 متر نیز می رسد قرار دارد. اسكله T در مجموع 10 پهلوگاه دارد كه از شماره 1 تا 10 نامگذاری شده اند. در این اسكله ها كشتی هایی با حجم 270 هزار تن نیز بارگیری می شود.

اسكله غربی

اسكه آذرپاد در سال 1350 و در فاصله یكهزار و 455 متری غرب جزیره خارگ و در مكانی كه عمق آب آن گاه تا 32 متر نیز می رسد ساخته شده است. این اسكله به وسیله چهار خط لوله 56 اینچی زیردریایی امكان انتقال نفت موجود در مخازن را به دست آورده است.

 همچنین دو خط لوله نیز با قطر 20 اینچ وظیفه سوخت رسانی به اسكله و كشتی هایی را كه در آن لنگر می اندازند، به عهده دارد. در حال حاضر اسكله آذرپاد با 3 پهلوگاه یكی از فعال ترین اسكله های نفتی دنیا است كه امكان بارگیری كشتی هایی به بزرگی300 هزار تن به بالا را دارد.

میدان های نفتی :
فروزان

میدان فروزان در 90 كیلومتری خارگ و خط مركزی خلیج فارس قرار دارد و میان كشور ایران و عربستان مشترك است. تولید نفت این میدان در حال حاضر 40 هزار بشكه در روز است . به گفته مهندس خواجه جهرمی رئیس بهره برداری شركت نفت فلات قاره، قرار است در یك طرح توسعه و با استفاده از فراوری گاز، فشار نفت این میدان افزایش و به میزان 80 هزار بشكه در روز برسد. به گفته جهرمی قراراست در این طرح توسعه میدان نفتی اسفندیار هم كه درمنطقه مربوط به ایران و در نزدیكی این میدان قرار دارد نیز به میدان نفتی فروزان بپیوندد.

میدان نفتی ابوذر

منطقه نفتی ابوذر كه در 70 كیلومتری جزیره خارگ قرار دارد، دارای 60 حلقه چاه فعال است كه در برخی شرایط تولید از 70 حلقه چاه این میدان نیز انجام شده است. هم اكنون نزدیك به 205 هزار بشكه نفت از این میدان استخراج می شود. به گفته مهندس موسوی معاون بهره برداری سكوی نفتی ابوذر قرار است با تعویض خط لوله انتقال نفت میدان ابوذر به جزیره خارگ و حفر هشت حلقه چاه جدید، تولید از میدان ابوذر به 240 هزار بشكه در روز افزایش یابد.

میدان نفتی درود

میدان درود یكی از قدیمی ترین میادین نفتی در حال بهره برداری ایران است كه از عمر آن نزدیك به نیم قرن می گذرد. در طول بیش از 40 سال فعالیت، این میدان دو مرحله توسعه را پشت سر گذاشته و سومین دوره آن را نیز در حال اجرا دارد. درحال حاضر روزانه نزدیك به 140 هزار بشكه نفت از این میدان برداشت می شود اما قرار است با اجرای طرح توسعه سوم كه به درود 3 معروف است، تولید میدان به 200 هزار بشكه افزایش یابد.

عکس زیر سکوی نفتی بهرگانسر را نشان می دهد.

سکوی نفتی نوروز

هنوز خاطره های صدور نفت زیر باران بمب بر زبان ناخدایان جاری است

دوم مهر 1359 بود؛ همان روزهایی که کام شیرین از پیروزی انقلاب مردم ایران با جنگی تحمیلی تلخ و داستان پر مصیبت این جنگ باز هم با نام خارگ و بر پیکر ارزشمند خارگ نوشته شد.

در فاصله دوم مهر ماه که اولین بمب به این جزیره اصابت کرد تا 14 خرداد سال 1367 در مجموع این جزیره 2300 بار مورد بمباران هوایی دشمن قرار گرفت و 2880 روز مقاومت،  آتش، خون و آب را به خود دید.

متخصصان صنعت نفت و صنایع حمل و نقل جهان هنوز در ذهن خالی از عشق و ایمان خود فرمولی برای بیش از 3000 روز صدور نفت از جزیره خارگ در شرایط جنگی نیافته اند و قصه تپش نفت از خارگ در زیر سنگین ترین حملات دشمن، همچنان یکی از جذاب ترین داستان های ناخدایان و ملوانان نفتکش ها و سرزمین های دور دست است.

هنوز هم هنگامی که نگاهت به آن نفتکش کره ای سوخته در کنار سکوی آذرپاد می افتد، می توانی چشم هایت را ببندی و لحظه ای در ذهن خود روزهایی را به یاد بیاوری که تمام چراغ های جزیره، نفتکش ها و فلرها خاموش می شد و بعد می توانی غرش هواپیماهای دشمن و انفجارهایی که جزیره را روشن می کرد، تجسم کنی.

در نزدیکی اسکله "سی آیلند" نفتکش سوخته ای وجود دارد که نظر هر بیننده ای را جلب می کند؛ این کشتی کره ای در حدود 300 متر طول داشته که در زمان جنگ نفتکش ها در حال بارگیری از اسکله "سی آیلند"  به وسیله هواپیماهای میگ 25 عراقی بمباران شده و کاملا سوخته و هم اکنون جایگاهی برای استراحت ملوانان و ناخدایان ایرانی است. 

نفتکش های غول پیکر در حال بارگیری

نفتکش ساعت هاست که پهلو گرفته و پنج لوله اتصال پرتوان کار انتقال نفت را با همان کیفیت مورد نظر انجام می دهند! برای آنهایی که متخصص این فن هستند، مثل روز روشن است که کیفیت نفت خام وارد شده به این نفتکش ها با پیشرفته ترین سیستم های کنترل و اندازه گیری کیفیت و نوع نفت خام ارزیابی می شود و سال هاست که ایران در جریان سوآپ (معاوضه) نفت خام از شمال و جنوب هیچ اعتراضی را از سوی کشورهای دیگر نداشته است.

در میان بیست پایانه بزرگ دنیا، خارگ از نظر حجم و دقت در عملیات بارگیری و ذخیره سازی در طول سال از همه پایانه های فعال تر است. خارگ هم اکنون توان پهلودهی همزمان 9 نفتکش با ظرفیت های گوناگون را داراست و وجود مخازن ذخیره سازی نفت با ظرفیت های میلیونی این قابلیت را به پایانه خارگ داده که روزانه بیش از 10 میلیون بشکه نفت را به مشتریان تحویل دهد.

غول آهنی با پیمانه هایی پر عازم راه دراز خود می شود و و جای خود را به نفتکش دیگری می دهد و این چرخه زندگی بخش خارگ ادامه می یابد!

پایانه نفتی خارگ پذیرای کشتی های نفت کش غول پیکر وی.ال.سی.سی (Very large crude carreir) با ظرفیت 320 هزار تن و نفتکش های کوه پیکر یو.ال.سی.سی (Ultra Large Crude Carrier) با ظرفیت 550 هزار تن است.

خارگ جزو معدود پایانه های نفتی دنیاست که قابلیت پهلودهی به بزرگترین کشتی نفتکش جهان را دارد.  

ناخداهای بومی هدایت گر غول های آهنی

اطراف جزیره با جزیره های مرجانی پر شده است و اسکله T نیز در میان این مرجان ها در عمق بیش از 20 متری قرار گرفته اما این عمق و بخش های مختلف اطراف آن برای ورود نفتکش های بزرگ خارجی تا حدودی مشکل ساز است اما این بار هم ناخداهای کارکشته جلوتر می روند و با یدک کش نفتکش را از مسیر هایی خاص به سمت بدنه اسکله هدایت می کنند تا مراحل پهلوگیری به آرامی صورت گیرد و از شکسته شدن پایه های اسکله جلوگیری کنند. این مسئله تا حدودی در اسکله مجاور یعنی اسکله آذرپاد رفع شده است، زیرا عمق آب در  اطراف این اسکله به بیش از 30 متر می رسد و این میزان عمق برای پهلوگیری آسوده و بدون خطر کافی است. اسکله آذرپاد می تواند پذیرای نفتکش هایی با ظرفیت بالاتر از 300 هزار تن باشد.

شیب طبیعی جزیره و انتقال آسان نفت 

شیب حدود سه متری در جزیره خارگ، یکی دیگر از مزیت های آن است که به داد لوله های تاسیسات نفتی رسیده و به کمک آن نفت بدون نیاز به تلمبه های گازوئیلی به سوی اسکله روان می شوند.

متخصصان داخلی از این ویژگی استفاده کرده اند و تقریبا بیشتر مخازن نفت در بالاترین ارتفاع جزیره خوش نشسته اند.

وقتی به بالای جزیره آن هم در هنگام غروب قدم می گذاری، با منظره ای رو به رو می شوی که نمونه آن را در عسلویه هم دیده ای! اینجا هم رودخانه ای از لوله ها در اندازه های مختلف به سمت دو اسکله هدایت شده اند، در حالی که یک سر آنها به دریا و سر دیگرشان در دامان این خاک گره خورده است!

اما شب هنگام در بالای این جزیره تف دیده دنیای مخازن در اندازه های مختلف به جای زیر نور ماه زیر نور سرخ فلر های بلند و نورانی قرار گرفته اند!

پوشش گیاهی جزیره خارگ

در این جزیره به دلیل وجود آب و هوای خاص و باران کم و ناکافی و صخره ای و مرجانی بودن در سطح زمین، امکان رشد گیاهان محدود است و بیشتر درختان جزیره درختانی نظیر کناره هستند که دارای برگ های ریز و خاردار با ریشه های عمیق و بلند است.

هم اکنون بیش از 27 هزار نفر نخل خرما و بیش از 15 هزار نهال انواع مرکبات مانند پرتقال، زیتون و کناره وجود دارد که گاه در بیشتر قسمت های جزیره محصولات گلخانه ای همانند خیار و گوجه فرنگی فروخته می شود که به دست بومیان پرورش یافته است.                     

مشعل های نورانی و هدایتگر خارگ خاموش می شوند

مردم بومی این جزیره سال هاست زمان رفتن به دریا را با معیار زاویه شعله مشعل های فروزان نفت و گاز آن می سنجند! اگر شعله کج باشد و متزلزل یعنی که نباید به دریا رفت! و اگر شعله آرام و عمود بسوزد یعنی که زمان زمان ماهیگیری است!

اما دامنه پیشرفت پروژه ضروری جمع آوری گازهای همراه نفت به این جزیره هم رسیده و به زودی در مورد فلر های شعله ور و با هیبت جزیره خارگ تصمیم گیری می شود!

اما مشعل هایی که شب خارگ را یکسان روشن می کنند باید روزی بالاخره خاموش شوند و داستان غم انگیز هدر رفتن بخشی از گازهای همراه به پایان خود برسد.

نفت، این آشناترین واژه برای اهل جنوب اکنون بالاترین بهای خود را در تاریخ تجربه می کند؛ کیمیایی که عطش صنعت دستیابی به آن را هر روز افزایش می دهد و دنیای سیاست در چند سال اخیر به آن به مانند اسلحه ای می نگرد.

اینجا در جزیره خارگ تا چشم کار می کند پیچ و شیر و لوله است انگار جنگلی بزرگ از آهن با شاخ و برگ از فولاد درست شده.

خارگ همان گوهری است که ایرانیان باستان از هنگامی که این وادی را دریای پارس نامیدند پذیرای ملاحان و جاشویان دریادل بوده است اما اکسیر نفت سرنوشت جزیره را تغییر داد و خارگ را از جغرافیای فراموش شده به نقطه ای تاریخ ساز تبدیل کرد و چنین بود که نام خارگ با صدور میلیاردها بشکه نفت و نفتکش هایی غول پیکر در دنیا به ثبت رسید. 

خون مردانی بی ادعا برای زنده ماندن شاهرگ حیاتی ایران

دشمن تا دندان مسلحی که با خیال خام فتح سه روزه تهران جنگی خانمانسوز را آغاز کرده بود، هرگز در 2888 روز بمباران هوایی جزیره خارگ نتوانست قلب صنعت نفت کشورمان را از تپش باز دارد و این مهم دست نیافت مگر با رشادت های دلاورمردان عرصه صنعت نفت و مردان بی ادعایی که هنوز هم در این عرصه زنده اند و  نامشان ماندگار!

بی شک جریان بدون وقفه صادرات نفت از طریق اسکله T و "سی آیلند" مدیون خون شهدایی است که در این آب و خاک پرپر شدند، زیرا به گفته مسئولان این جزیره میزان نفت صادر شده از جزیره خارگ در طول 8 سال دفاع مقدس هرگز از حد برنامه ریزی کاهش نیافت و فقط 5 درصد از آن از سوی دشمن از بین رفت.

این خاک خونی را که بر آن ریخته شده از یاد نمی برد و ستارگان پر نور این آب و خاک پر نورتر از نور مشعل های خارگ در شب راه را به ما باز می نمایند!